۱۲×۵. بنِ گُمانی

بنِ گمانی بنی‌ست که در گویشِ تاجیکی در ساختمانِ فعل‌هایِ گمانی به چشم می‌خورد. این بن از افزودنِ پس‌وندِ /-i/ به بنِ نقلی پدید می‌آید. در این روند همواره آوایِ میانجیِ /g/ به کار می‌رود (نگاه کنید به جستارِ ۲۰×۲×پ.).


بنِ گمانی در گویشِ تاجیکی کاربردهایِ زیر را دارد:

  • به عنوانِ سازه در ساختارِ بندِ فعلی در روی‌کردِ گمانی (نگاه کنید به جستارِ ۱۴×۴.)
  • با صفت‌شدنِ بن‌هایِ گمانیِ متعدّی می‌توان صفتِ کنش‌پذیر ساخت: کشتگی /koʃtægi/، نوشتگی /neveʃtægi/، بریدگی /boridægi/

    مکتوبِ دیروز نوشتگیِ /neveʃtægi/ من در بالایِ میزست.

  • بن‌هایِ گمانیِ لازم می‌توانند از راهِ صفت‌شدن تبدیل به صفتِ کنش‌گرِ نقلی گردند: رفتگی /ræftægi/، مردگی /mordægi/، نشستگی /neʃæstægi/

    آدمِ به خانه‌یِ ما آمدگی /ɒmædægi/ از دوست‌م مکتوبه آورد.

  • به عنوانِ صفتِ کنش‌گرِ ساده، با اداتِ پیش‌بستِ /meː-/ (نگاه کنید به جستارِ ۴×۲×آ×آ.):

    دخترِ در این جا کار می‌کردگی /meː-kærdægi/ کاتبه‌یِ رییسِ دانشگاه‌ست.

  • صفتِ کنش‌گرِ پیش‌رو با الگویِ ا[VPا[Vا[APبنِ نقلی] [Vبنِ نقلی] [Vبنِ گمانیِ /istɒdægi/]]] به دست می‌آیند (نگاه کنید به جستارِ ۴×۲×آ×پ.):

    ماشینِ رفته ایستادگی /ræftæ istɒdægi/ ناگهان از حرکت باز ماند.

پاسخ دهید