۱۴•۵. Subjunctive Mood

The subjunctive mood refers to a process or a certain state, whenever the speaker does not believe that it is taking place or does exist. In Persian, the subjunctive mood is applied in the following cases:

  1. In subordination with modal verbs (see 18•۲•e•a. and 18•۲•e•b.):

    باید زودتر از این‌ها با او رو به رو می‌شدیم.

  2. In subordination with conditional clauses (see 18•۴•f.):

    اگر می‌توانست، ایران را با خاک یک‌سان می‌کرد.

  3. In order to express impossible or implausible wishes (see 18•۲•c.):

    ای کاش سر از خوابِ گران بر می‌داشت.

    دل‌م می‌خواست می‌شد سری به او بزنیم.

  4. In archaic idioms, in order to report dreams:

    چنین دید در خواب، که‌از پیشِ تخت

    برستی یکی خسروانی‌درخت

    شهنشاه را دل بیاراستی

    می و رود و رامش‌گران خواستی

    ابا وی بر آن گاهِ آرام و ناز

    نشستی یکی تیزدندان‌گراز

    نشستیّ و می‌خوردن آراستی

    می از جامِ نوشین‌ر‌وان خواستی

    Ferdowsi (10th and 11th Century AD)

    چنین دید گوینده یک شب به خواب

    که یک جامِ می داشتی چون گل‌آب

    دقیقی زِ جایی پدید آمدی

    بر آن جامِ می داستان‌ها زدی

    Ferdowsi (10th and 11th Century AD)

    دیدم به خواب دوش که ماهی بر آمدی

    که‌از عکسِ رویِ او شبِ هجران سر آمدی

    Hafez (14th Century AD)

═╔ c. Subjunctive Pre-Past ↓
a. (General) Subjunctive Past ↓
b. Subjunctive Past Progressive ↓
═╚ d. Subjunctive Post-Past ↓
═╔ c. Subjunctive Pre-Present ↓
a. (General) Subjunctive Present ↓
b. Subjunctive Present Progressive ↓
═╚ d. Subjunctive Post-Present ↓
═╔ S‌ubjunctive Pre-F‌uture
a. Subjunctive Future ↓
═╚ S‌ubjunctive Post-F‌uture

a. General Subjunctive

Verb phrases in the general subjunctive have the same syntax for all “primary tenses” (past, present and future).

Predominantly in modern idioms, the patterns of verb phrases in the indicative past imperfective are also used for the general subjunctive (see 14•۱•b.):

اگر الاغ او را نمی‌دید (past) ، شاید اصلاً توجّهی به او نمی‌کرد (past).

Bozorg Alavi (20th Century AD)

اگر نمی‌توانستم (present) ، داوطلب هم نمی‌شدم (present).

اگر زرنگ بودم (present) ، شاید سالِ آینـده در کنکور شانسی داشتم (future).

Verb phrases from the verbal roots /bu/ (infinitives /budæn/ بودن and /bodæn/ بدن) and /dɒʃ/ (infinitive /dɒʃtæn/ داشتن) can also be applied having the proclitical adverb /mi-/ می:

اگر زرنگ می‌بودم ، شاید سالِ آینـده در کنکور شانسی می‌داشتم.

چاک‌پیراهنی اگر می‌بود

به تو ای صبح می‌نمودم من

Omid Esfahani (18th and 19th Century AD)

دل نهـادِ نفسِ جسم نمی‌شد صائب!

دلِ سرگشته اگر راه به جایی می‌داشت

Saeb Tabrizi (17th Century AD)


In archaic idioms, verb phrases in the general subjunctive are normally used (for differentiation) with the verbal inflectional suffix /-i/:

به جانِ او که گرَم دست‌رس به جان بودی

کمینه پیش‌کشِ بندگان‌ش آن بودی

Hafez (14th Century AD)

من بنده را به شعر بسی دست‌گه نبود

زین پیش، ور نه مدحِ تو ‌می‌گفتمی به جان

Farrukhi Sistani (10th and 11th Century AD)

The following points are notable here:

  1. The proclitical adverb /mi-/ می is often waived in this case:

    گر سر برون کردی مه‌ش روزی زِ قرصِ آفتاب

    ذرّه به ذرّه در هوا لیلیّ و مجنون آمدی

    Rumi (13th Century AD)

    نزادی مرا کاشکی مادرم

    نگشتی سپهرِ بلا بر سرم

    Ferdowsi (10th and 11th Century AD)

    اگر من پذیرفتمی تاج و تخت

    نبودی تو را این بزرگیّ و بخت

    Ferdowsi (10th and 11th Century AD)

    کاش آنان که عیبِ من گفتند

    روی‌ت ای دل‌ستان بدیدندی

    Saadi (12th and 13th Century AD)

    گر آن‌ها که می‌گفتمی کردمی

    نکوسیرت و پارسا بودمی

    Saadi (12th and 13th Century AD)

  2. It is notable that not only the other verbal inflectional affix /-i/ (for the 2ndperson singular), but also the verbal inflectional affix /-æm/ (for the 1stperson singular) is deleted in front of this verbal inflectional suffix /-i/:

    اگر من نرفتی stperson singular) به مازندران

    به گردن برآورده گرزِ گران

    Ferdowsi (10th and 11th Century AD)

    همه روز ماکان متأسّف بود که: «من طاهر بدیدی stperson singular) تا خدمتی کردمی.»

    Shams Ghais Razi (12th and 13th Century AD)

    اگر من هراسان شدی stperson singular) در سخن

    نماندی مرا در جهان هیچ بن

    From the book “Timor-Nameh” of Hatefi Khargerdi (16th Century AD)

  3. Grammaticalized possessive pronouns in the plural can appear as subjunctive inflectional suffixes in front of the verbal inflectional affix /-i/:

    اگر شایستی، همه به یک بار برفتمانی stperson plural) تا زود به خدمتِ شاه رسیدمانی stperson plural) و این بندیان را با خود ببردیمی.

    From the book “Samak Ayyar” of Faramarz Khodadad (12th Century AD)

    اگر بایستی، چون شما را ناسپاسی معلـوم شد، غوغا نکردتانی rdperson plural).

    Nezami Gandjavi (12th and 13th Century AD)

  4. The verbal inflectional affix /-i/ can generate verb phrases in the general subjunctive from some in the (general) indicative present:

    این تن اگر کم تندی /tænædi/، راهِ دل‌م کم زندی /zænædi/

    راه شدی تا نبدی این همه گفتار مرا

    Rumi (13th Century AD)

    با لبِ دم‌سازِ خود گر جفتمی /ʤoft-æmi/

    هم‌چو نی من گفتنی‌ها گفتمی

    Rumi (13th Century AD)

    باید که کارِ تو از این بهترستی /behtær-æsti/.

    Balami (10th Century AD)

    بر خوانِ شیران یک شبی بوزینه‌ای هم‌راه شد

    استیزه‌رو گر نیستی /nisti/، او از کجا، شیر از کجا؟!

    Rumi (13th Century AD)

    چون دو رخِ او گر قمرستی /ɣæmær-æsti/ به فلک بر

    خورشید یکی ذرّه زِ نورِ قمرستی /ɣæmær-æsti/

    Onsuri (10th and 11th Century AD)

    جهان‌دار اگر نیستی /nisti/ تنگ‌دست

    مرا بر سرِ گاه بودی نشست

    Ferdowsi (10th and 11th Century AD)

    کاشکی اندر جهان شب نیستی /nisti/

    تا مرا هجرانِ آن لب نیستی /nisti/

    Daqiqi (10th Century AD)

b. Subjunctive Progressive

Verb phrases in both the subjunctive past progressive and the subjunctive present progressive have the same syntax:

نه! اگر آن زمان که تو رسیدی داشت باران می‌آمد(present)، ناودان دوباره سروصدا راه می‌انداخت.

نه! اگر الان داشت باران می‌آمد(present)، ناودان دوباره سروصدا راه می‌انداخت.

As the examples above illustrare, the patterns of verb phrases in the indicative past progressive are applied for the subjunctive progressive (see 14•۱•d.). Please note that the constituents of such verb phrases are in the subjunctive, not in the indicative.

c. Subjunctive Pre-Past and Pre-Present

Patterns of the indicative pre-past are used for verb phrases in the subjunctive pre-past, as well as the pre-present (see 14•۱•f.):

اگر به خانه رسیده بود (pre-present)، حتماً به من یک زنگی می‌زد.

اگر هنوز نمرده بود (pre-past)، بیمارستان را خبر می‌کردم.

The conjugating constituents are verb phrases in the (general) subjunctive past. Therefore, they also can appear in archaic idioms with the verbal inflectional suffix /-i/:

اگر به دشمنی آورده بودندی، او را بی‌بنـد و زندان نداشتندی.

From the book “Samak Ayyar” of Faramarz Khodadad (12th Century AD)

d. Subjunctive Post-Past and Post-Present

Verb phrases in the subjunctive post-past and post-present are generated by means of the patterns of the indicative post-past (see 14•۱•g.):

اگر غذا داشت سر می‌رفت (post-past)، حتماً برادرم متوجّه می‌شد.

اگر می‌خواست فاسد شود (post-present)، حتماً بویِ بد می‌داد.

پاسخ دهید