Posts for Tag : زمانِ مرجع

۱۳•۸. نمودِ زمانیِ بندِ فعلی

نمودِ زمانی نشان‌گرِ نسبتِ زمانِ مرجع (معمولاً زمانِ گفتنِ گفتار) و زمانِ انجامِ کنشی‌ست که در بندِ فعلی نهفته است.

سه گونه‌یِ اصلیِ نمودِ زمانی این‌ها هستند:

  1. نمودِ زمانیِ گذشته: کنشی که در بندِ فعلی نهفته است پیش از زمانِ مرجع انجام پذیرفته است:

    من نهار خوردم.

    من هر روز نهار می‌خوردم.

    من داشتم نهار می‌خوردم.

  2. نمودِ زمانیِ حال: بندِ فعلی به کنشی دلالت می‌کند که در زمانِ مرجع واقعیّت دارد:

    من هر روز نهار می‌خورم.

    من دارم نهار می‌خورم.

    همان گونه که آمد، زمانِ مرجعِ نمودِ زمانی بیشتر برابر با زمانِ گفتنِ گفتارست. با این همه گاهی این زمانِ مرجع به گذشته باز پس کشیده می‌شود. این روند به این می‌انجامد که بندِ فعلی نمودِ زمانیِ حال دارد، با این که در زمانِ گذشته رخ داده است:

    • هنگامِ بازگو کردنِ یک داستان:

      منصور دست‌ش را در جیب‌ش می‌کند، ولی چاقوی‌ش را نمی‌یابد. همان موقع گلوله‌ای از پشت صفیر می‌کشد و …

    • برایِ بازآوریِ یک گفته:

      رازی عقیده‌یِ خود را چنین ابراز می‌دارد که …

      غزالی در همین باره می‌گوید …

  3. نمودِ زمانیِ آینده: روندِ بندِ فعلی پس از زمانِ مرجع انجام می‌پذیرد:

    من فردا نهار خواهم خورد.

    گمان می‌رود که نمودِ زمانیِ آینده در زبان‌هایِ هند و اروپایی برآیندِ رشته‌جمله‌سازی با بندِ جستاری باشد، که بر اثرِ فرآیندِ دستوری‌سازی برایِ بیشترِ گویندگان بندی فعلی به شمار می‌رود. در زبانِ پارسی، فعل‌هایِ روی‌کردیِ با مصدرِ «خواستن» /xɒstæn/ به این هدف به کار می‌روند، همان گونه که نمونه‌یِ بالا نشان می‌دهد (نگاه کنید به جستارِ ۱۸•۲•ث•ب•پ.).

    از این رو گمان می‌رود که در این زبان‌ها این نمودِ زمانی با نمودِ زمانیِ حال یکی شمرده می‌شده، و از این روست که می‌توان برایِ هر دوشان بندِ فعلیِ با ساختار یک‌سان آورد:

    من فردا نهار می‌خورم.

گذشته از این گونه‌هایِ نمودِ زمانی به گونه‌هایی بر می‌خوریم که «زمان‌هایِ کناریِ» این «زمان‌هایِ پایه» به شمار می‌روند: