a. Verbs

Verbs (category symbol: V) are lexical morphemes or affixal formations which represent a process or a certain state within a particular time.

Under this definition, verbs can be divided as follows:

• free lexical morphemes: /bɒʃ/ باش, /dɒr/ دار, /bin/ بین

  This group includes not only present participles but also verbs from foreign languages (like /jæʔni/ یعنی, see 14•1•c•b.), as well as verbs from Persian origins which have no participle as a constituent (like /ku/ کو, see also 14•1•c•b.).

• Simple affixal formations: /dæmid/ دمید, /bepuʃ/ بپوش, /koʃtæn/ کشتن
• Affixal formations whose stems are also affixal formations: /benevisæd/ بنویسد, /xæridæm/ خریدم
• Affixal formations with verb phrases as stems: /næmi-dɒnæm/ نمی‌دانم, /næmi-ræft/ نمی‌رفت

b. Verb Phrases

Verb phrase (category symbol: VP) is the genus for the language elements which represent a process or a certain state within a particular time. In Persian sentences, they fulfill the function of the predicates.

A verb phrase consists of at least one verb, and can have the following syntaxes in Persian:

• Simple verbs: /benevisid/ بنویسید, /oftɒdænd/ افتادند, /ɒværd/ آورد
• Compounds of two verb phrases with the pattern [_VP[_VPverb phrase] [_VPverb phrase]]: /xɒhæm neveʃt/ خواهم نوشت, /oftɒdæ-i/ افتاده‌ای, /ræftæ bɒʃæd/ رفته باشد

  There are patterns which allow the constituents to be separated (see 14•1•d. indicative past progressive and indicative present progressive):

  دارم نامه می‌نویسم.، داشت کم‌کم می‌افتاد.

• Compounds with the pattern [_VP[_Advproclitical adverb /mi-/ می] [_VPverb phrase]]: /mi-nevisæd/ می‌نویسد, /mi-oftɒdæm/ می‌افتادم, /mi-ɒværd/ می‌آورد

  Originally, the proclitical adverb /mi-/ می fulfilled the function of imperfective adverbial in Persian sentences:

  و ما او را نهایتِ جسم نهادیم، که جسم بدو می سپری شود.

  Biruni (10^th and 11^th Century AD)

  کنون خورد باید میِ خوش‌گوار

  که می بویِ مشک آید از جویبار

  Ferdowsi (10^th and 11^th Century AD)

  خور و پوش و بخشای و راحت رسان!

  نگه می چه داری زِ بهرِ کسان؟!

  Saadi (12^th and 13^th Century AD)

  Nevertheless, this adverb is usually grammaticalized and most speakers perceive it as a proclitical constituent in the conjugation ↓, to express the iteration.

• Compounds with the pattern [_VP[_VPverb phrase] [_Advenclitical adverb /-ɒ/]].

  The adverb enclitical adverb /-ɒ/ originally acted as an accentual adverbial. However, it has commonly been grammaticalized and most speakers perceive it as an enclitical constituent of a few verb phrases without expressing any emphasis:

  گفتم: «گره نگشوده‌ام زآن طرّه تا من بوده‌ام»

  گفتا: «منَ‌ش فرموده‌ام تا با تو طرّاری کند»

  Hafez (14^th Century AD)

  گوییا باور نمی‌دارند روزِ داوری

  که‌این همه قلب و دغل در کارِ داور می‌کنند

  Hafez (14^th Century AD)

• Compounds with the pattern [_VP[_Advverb particle ↓] [_VPverb phrase]]: /bær neveʃt/ بر نوشت, /piʃ oftɒdænd/ پیش افتادند, /bær mi-ɒværæm/ بر می‌آورم

c. Grammatical Categories of Verb Phrases

Verb phrases (and therefore also simple verbs) have the following grammatical categories:

c•a. Common Categories

Grammatical categories which are relevant for all verb phrases (even if they do not function as predicates) are termed common categories in this website. These categories are also valid for non-finite verb forms:

• 13•1. Lexical Aspect of Verb Phrases
• 13•2. Transitivity of Verb Phrases
• 13•3. Copulativity of Verb Phrases
• 13•4. Voice of Verb Phrases
• 13•5. Polarity of Verb Phrases

c•b. Predicative Categories

Predicative categories are only relevant for verb phrases acting as predicates:

• 13•6. Number of Verb Phrases
• 13•7. Person of Verb Phrases
• 13•8. Tense of Verb Phrases
• 13•9. Grammatical Aspect of Verb Phrases
• 14. Mood of Verb Phrases

A syntactical modification in verb phrases which leads to a modification of their predicative categories is called conjugation (for example, the usage of verbal inflectional suffixes ↓).

d. Verbal Inflectional Suffixes

Inflectional suffixes are used in the conjugation to determine the predicative categories of verb phrases:

• In Persian, like many other Indo-European languages, perfect participles are conjugated by means of suppletive verbs, to express their person and number. Such constituents are termed conjugating constituents in this website:
  

  Person and Number	Suppletive Verb		Example: Indicative Pre-Present
  1st Person Singular	/-æm/	ام	/ræftæ-æm/	رفته‌ام
  2nd Person Singular	/-i/ (/-eː/)	ای	/ræftæ-i/	رفته‌ای
  3rd Person Singular	/-æst/	است	/ræftæ æst/	رفته است
  1st Person Plural	/-im/ (/-eːm/)	ایم	/ræftæ-im/	رفته‌ایم
  2nd Person Plural	/-id/ (/-eːd/, /-eːt/)	اید، ایت	/ræftæ-id/, /ræftæ-eːt/	رفته‌اید، رفته‌ایت
  3rd Person Plural	/-ænd/	اند	/ræftæ-ænd/	رفته‌اند

  In this case, the suppletive verb /-eːt/ ایت is obsolete and can only be noted in archaic idioms:

  انگبین خواسته‌ایت.

  From the book “Ravnagh ol-Madjales”, collected by Omar Samarkandi (15^th Century AD)

  These suppletive verbs are developed to verbal inflectional suffixes by the grammaticalization, to also execute the same function by past and present participles:

  1. The highest extension of these verbal inflectional suffixes can be noted, if they conjugate present participles in the syntax of indicative present (= present inflectional suffixes):
     

     Person and Number	Present Inflectional Suffix	Example: (General) Indicative Present
     1st Person Singular	/-æm/	/mi-zænæm/	می‌زنم
     2nd Person Singular	/-i/ (/-eː/)	/mi-zæni/	می‌زنی
     3rd Person Singular	/-æd/	/mi-zænæd/	می‌زند
     1st Person Plural	/-im/ (/-eːm/)	/mi-zænim/	می‌زنیم
     2nd Person Plural	/-id/ (/-eːd/, /-eːt/)	/mi-zænid/, /meː-zæneːt/	می‌زنید، می‌زنیت
     3rd Person Plural	/-ænd/	/mi-zænænd/	می‌زنند

     As one can note, the suppletive verb /-æst/ است is exchanged by means of this grammaticalization to the present inflectional suffix /-æd/, but all other present inflectional suffixes have kept their pronunciation:

     گر تو سری قدم شوم (1^st person singular)، ور تو کف‌ی علم شوم

     ور بروی (2^nd person singular) عدم شوم، بی تو به سر نمی‌شود (3^rd person singular)

     Rumi (13^th Century AD)

     ما نگوییم (1^st person plural) بد و میل به ناحق نکنیم (1^st person plural)

     جامه‌یِ کس سیه و دلقِ خود ازرق نکنیم

     Hafez (14^th Century AD)

     بمیرید (2^nd person plural) ! بمیرید! وز این مرگ مترسید (2^nd person plural) !

     که‌از این خاک بر آیید (2^nd person plural) سماوات بگیرید (2^nd person plural)

     Rumi (13^th Century AD)

     نخست مسافران شما خواهیت بود (2^nd person plural).

     From the book “Asrar Ottowhid” (12^th Century AD)

     پرِ جبریل را این جا بسوزند (3^rd person plural)

     بدآن تا کودکان آتش فروزند (3^rd person plural)

     Hafez (14^th Century AD)

  2. Present participles are also conjugated by means of verbal inflectional suffixes in the syntax of imperative (= imperative inflectional suffixes):
     

     Person and Number	Imperative Inflectional Suffix	Example: Imperative
     1st Person Singular	/-æm/	/benevisæm/	بنویسم
     2nd Person Singular	/-Ø/	/benevisØ/	بنویس
     3rd Person Singular	/-æd/	/benevisæd/	بنویسد
     1st Person Plural	/-im/ (/-eːm/)	/benevisim/	بنویسیم
     2nd Person Plural	/-id/ (/-eːd/, /-eːt/)	/benevisid/, /beneviseːt/	بنویسید، بنویسیت
     3rd Person Plural	/-ænd/	/benevisænd/	بنویسند

     It is notable here that the imperative inflectional suffix for the 2^nd person singular is a zero morpheme. All other imperative inflectional suffixes correspond with the present inflectional suffixes:

     بنشینم (1^st person singular) و صبر پیش گیرم (1^st person singular) !

     دنباله‌یِ کارِ خویش گیرم!

     Saadi (12^th and 13^th Century AD)

     بخور (2^nd person singular) تا توانی به بازویِ خویش!

     که سعی‌ت بود در ترازویِ خویش

     Saadi (12^th and 13^th Century AD)

     یکی تیشه بگیرید (2^nd person plural) پیِ حفره‌یِ زندان!

     چو زندان بشکستید همه شاه و امیرید

     Rumi (13^th Century AD)

     آن گاه طعام بیاریت (2^nd person plural) … و بگوییت (2^nd person plural) تا بیایند!

     Onsor ol-Moali (11^th Century AD)

  3. Verbal inflectional suffixes conjugating present participles in the syntax of optative (= optative inflectional suffixes) show phonological deviations to other verbal inflectional suffixes:
     

     Person and Number	Optative Inflectional Suffix	Example: Optative
     1st Person Singular	/-ɒm/	/bebinɒm/	ببینام
     2nd Person Singular	/-i/ (/-eː/)	/bebini/	ببینی
     3rd Person Singular	/-ɒd/	/bebinɒd/	ببیناد

     چترِ ظفرت نهان مبینام (1^st person singular) !

     بی رایتِ تو جهان مبینام!

     Khaqani (12^th Century AD)

     در این ره گرم‌رو می‌باش! لیک از رویِ نادانی

     نگر مندیشی (2^nd person singular) آ هرگز که این ره را کران بینی!

     Sanai (11^th and 12^th Century AD)

     بماناد (3^rd person singular) دستی که انگور چید!

     مریزاد (3^rd person singular) پایی که در هم فشرد!

     Hafez (14^th Century AD)

  4. On the other hand, verbal inflectional suffixes used for past participles have acquired no phonological modification by mean of this grammaticalization (= past inflectional suffixes). The only exception is the past inflectional suffix for the 3^rd person singular, which is replaced by a zero morpheme:
     

     Person and Number	Past Inflectional Suffix	Example: Indicative past perfective
     1st Person Singular	/-æm/	/ræftæm/	رفتم
     2nd Person Singular	/-i/ (/-eː/)	/ræfti/	رفتی
     3rd Person Singular	/-Ø/	/ræftØ/	رفت
     1st Person Plural	/-im/ (/-eːm/)	/ræftim/	رفتیم
     2nd Person Plural	/-id/ (/-eːd/, /-eːt/)	/ræftid/, /ræfteːt/	رفتید، رفتیت
     3rd Person Plural	/-ænd/	/ræftænd/	رفتند

     رستم (1^st person singular) از این شعر و غزل، ای شه و سلطانِ ازل!

     مفتعلٌ مفتعلٌ مفتعلٌ کشت (3^rd person singular) مرا

     Rumi (13^th Century AD)

     صائب! سرِ زلفِ سخن از دخلِ حسودان

     آشفته نشد (3^rd person singular) تا تو در این سلسله بودی (2^nd person singular)

     Saeb Tabrizi (17^th Century AD)

     رزقِ ما بی‌حاصلان از مزرعِ سبزِ فلک

     گر همه یک دانه بود (3^rd person singular) از بهرِ فردا کاشتیم (1^st person plural)

     Saeb Tabrizi (17^th Century AD)

     بمیرید! بمیرید! در این عشق بمیرید!

     در این عشق چو مردید (2^nd person plural) همه روح‌پذیرید

     Rumi (13^th Century AD)

     شما زر و سیم بر ما می‌فشاندیت (2^nd person plural) و جان‌ها از بهرِ ما نثار می‌کردیت (2^nd person plural).

     Onsor ol-Moali (11^th Century AD)

     در کار شدند (3^rd person plural) و میِ چون زنگ کشیدند (3^rd person plural)

     بس عاشقِ دل‌سوخته را کار نهادند (3^rd person plural)

     Attar Nishapuri (12^th and 13^th Century AD)

• In archaic idioms, the verbal inflectional suffix /-i/ is used to indicate following grammatical subcategories:
  1. The potential mood:

     تو را سلامت باد ای گلِ بهار و بهشت!

     که سویِ قبله‌یِ روی‌ت نماز خوانندی (3^rd person plural)

     Shahid Balkhi (9^th and 10^th Century AD)

     کاشکی قیمتِ انفاس بدانندی (3^rd person plural) خلق

     تا دمی چند که مانده‌ست غنیمت شمرند

     Saadi (12^th and 13^th Century AD)

  2. The subjunctive mood:

     به جانِ او که گرم دست‌رس به جان بودی (3^rd person singular)

     کمینه پیش‌کشِ بندگان‌ش آن بودی

     Hafez (14^th Century AD)

     گر آن‌ها که می‌گفتمی کردمی (1^st person singular)

     نکوسیرت و پارسا بودمی (1^st person singular)

     Saadi (12^th and 13^th Century AD)

  3. The iterative or the habitual grammatical aspect:

     من از ورع می و مطرب ندیدمی (1^st person singular) زین پیش

     هوایِ مغ‌بچگان‌م در این و آن انداخت

     Hafez (14^th Century AD)

     هر بیدقی که براندی (3^rd person singular) به دفعِ آن بکوشیدمی (1^st person singular) و هر شاهی که بخواندی (3^rd person singular) به فرزین بپوشیدمی (1^st person singular).

     Saadi (12^th and 13^th Century AD)

     آن چه فرمودی (3^rd person singular) نبشتمی (1^st person singular) و کارها می‌براندمی (1^st person singular).

     Abolfazl Beyhaqi (10^th and 11^th Century AD)

     In this case, the allomorph [-id] can also be noted:

     چون بر باطلی متّفق شدندید (3^rd person singular) و بر تغییر و تبدیل اجتماع کردندید (3^rd person singular) ربّ العزّه پیامبری به ایشان فرستادی.

     Maibodi (12^th Century AD)

  It is notable that both the verbal inflectional affix /-i/ (for the 2^nd person singular) and also the inflectional affix /-æm/ (for the 1^st person singular) is deleted in front of this verbal inflectional affix:

  اگر من نرفتی (1^st person singular) به مازندران

  به گردن برآورده گرزِ گران

  Ferdowsi (10^th and 11^th Century AD)

  همه روز ماکان متأسّف بود که: «من طاهر بدیدی (1^st person singular) تا خدمتی کردمی.»

  Shams Ghais Razi (12^th and 13^th Century AD)

• Besides the suppletive verbs, possessive pronouns (if also a smaller amount) can also be grammaticalized to verbal inflectional suffixes in Persian.

  A prominent example in archaic idioms which has survived in the Tehran idiom is the usage of the grammaticalized possessive pronoun in the 3^rd person singular as a past inflectional suffix:

  گران‌مایه دستور گفتش (3^rd person singular) به شاه:

  «نبایدت رفتن به آن رزم‌گاه»

  Ferdowsi (10^th and 11^th Century AD)

  نهان گشت و گیتی بر او شد سیاه

  سپردش (3^rd person singular) به ضحّاک تخت و کلاه

  Ferdowsi (10^th and 11^th Century AD)

  It is interesting that the grammaticalized possessive pronoun in the 3^rd person plural can be used in some archaic idioms as well as in the Esfahan idiom, in addition to the past inflectional suffix /-ænd/:

  برفتند شایسته مردانِ کار

  ببستندشان (3^rd person plural) در میان‌ها اِزار

  Ferdowsi (10^th and 11^th Century AD)

  One can also note in archaic idioms that grammaticalized possessive pronouns in the plural can appear in the syntax of subjunctive mood (= subjunctive inflectional suffixes):

  اگر شایستی، همه به یک بار برفتمانی (1^st person plural) تا زود به خدمتِ شاه رسیدمانی (1^st person plural) و این بندیان را با خود ببردیمی.

  From the book “Samak Ayyar” of Faramarz Khodadad (12^th Century AD)

  اگر بایستی، چون شما را ناسپاسی معلوم شد، غوغا نکردتانی (3^rd person plural).

  Nezami Gandjavi (12^th and 13^th Century AD)

e. Verb Particles

In Indo-European languages, a verb particle is an adverb which appears as constituent in the syntax of verb phrases, modifying their meaning. It is commonly assumed that verb particles are generated by means of grammaticalization (mainly of adpositions and adverbials).

The following adverbs are used in Persian as verb particles:

1. /bɒz/ باز:

   زِ من باز گشتند یک‌سر سپاه

   ندیدند گفتی مرا جز به راه

   Ferdowsi (10^th and 11^th Century AD)

2. /bær/ بر:

   که گر روزی مرادش بر نیاری

   دو سد چندان عیوب‌ت بر شمارد

   Saadi (12^th and 13^th Century AD)

3. /pæs/ پس: /pæs ændɒxtæn/ پس انداختن, /pæs oftɒdæn/ پس افتادن.
4. /piʃ/ پیش:

   و بیرونِ این کارهایِ دیگر پیش افتد و همه فرائض‌ست.

   Abolfazl Beyhaqi (10^th and 11^th Century AD)

5. /dær/ در and in archaic idioms /ændær/ اندر:

   به دل اندر عقلی نهاد تا اندر یابند و حقّ از باطل بشناسند.

   Balami (10^th Century AD)

   هرگز نبرده‌ام به خراباتِ عشق راه

   امروزم آرزویِ تو در داد ساغری

   Saadi (12^th and 13^th Century AD)

6. /ru/ رو: /ru kærdæn/ رو کردن, /ru ɒmædæn/ رو آمدن.
7. /sær/ سر:

   شکوه از خسّتِ اربابِ دغل سر نکنی!

   گنج نبود هنر این طایفه را در اعداد

   Saeb Tabrizi (17^th Century AD)

8. /færɒ/ فرا and in archaic idioms /hɒ/ ها (see the article of Dr. Ali Ashraf Sadeghi in مجلهء زبانشناسی, 33^rd issue, page 4 about the verb particle /hɒ/ ها: /hɒ gereftæn/ ها گرفتن, /hɒ næhɒdæn/ ها نهادن):

   اتباعِ خوارزم‌شاه را به تیغِ انتقام فرا گرفتند و بعضی را بکشتند.

   From the translation of the book “Tarikh Yamini” (13^th Century AD)

   سیمرغ‌وار گوشه‌نشین‌م، نه چون مگس

   بنشینم از حریصی هر جا که فا رسم

   Kamaloddin Esmail (12^th and 13^th Century AD)

9. /færɒz/ فراز:

   من او را به دام‌ت فراز آورم

   سخن‌هایِ چرب و دراز آورم

   Ferdowsi (10^th and 11^th Century AD)

10. /foru/ فرو and in archaic idioms /fɒ/ فا and /hoː/ هو (see the article of Dr. Ali Ashraf Sadeghi in مجلهء زبانشناسی, 33^rd issue, page 5, regarding the Verb Particle /hoː/ هو: /hoː ʃodæn/ هو شدن, /hoː neʃæstæn/ هو نشستن):

    یکی روبهی دید بی‌دست و پای

    فرو ماند در لطف و صنعِ خدای

    Saadi (12^th and 13^th Century AD)

11. /negæh/ نگه and /negɒh/ نگاه:

    نگه دار از آمیزگارِ بدش!

    که بدبخت و بَدرَه کند چون خودش

    Saadi (12^th and 13^th Century AD)

    خدای دادت ملک و خدایِ عزّ و جلّ

    نگاه دارد ملکِ تو هم‌چُنان که بداد

    Masud Saad Salman (11^th and 12^th Century AD)

12. /vɒ/ وا:

    باشد که خداوند را بر این وا داشته باشند.

    Abolfazl Beyhaqi (10^th and 11^th Century AD)

13. /vær/ ور: /vær ɒmædæn/ ور آمدن, /vær pæridæn/ ور پریدن.
14. /hæm/ هم:

    هر طور بود هم کشیدم و تن‌م کردم.

    Ali-Akbar Dehkhoda (19^th and 20^th Century AD)

As the examples above highlight, the verb particle is normally positioned ahead of the verbal phrase:

او دیگر باز نمی‌گردد.

The following points are notable:

1. The verb particle can be positioned at the end of the sentence, owing to metrical conformation:

   از کارِ خیر عزمِ تو هرگز نگشت باز

   هرگز زِ راه باز نگشته‌ست هیچ تیر

   Manuchehri (10^th and 11^th Century AD)

2. Possessive pronouns can be attached (as objects) to verb particles (see 7•2•b.):

   سربازان با دستِ بسته به زندان بازش گرداندند