۷•۱۷. ضمیرِ نسبی

ضمیرهایِ نسبی ضمیرهایی اسمی هستند که (به چهره‌یِ کانونِ پرداخت) در ساختارِ شماره‌هایِ نسبی به کار می‌روند (نگاه کنید به جستارِ ۶•۳•آ.).

بندهایِ اسمیِ زیر در زبانِ پارسی در نقشِ ضمیرِ نسبی به چشم می‌خورند:

  • بندِ هم‌نشانده‌یِ برابر /bær-ɒ-bær/ (برساخته از اسمِ بر /bær/ به معنیِ «بلندا» و میان‌وندِ /-ɒ-/):

    نعمتِ ما به چشمِ هم‌سایه

    سد برابر /sæd bær-ɒ-bær/ فزون کند پایه

    رشیدِ یاسمی (سده‌یِ بیست و پنجم و بیست و ششم)

  • بندِ پردازه‌دارِ چندان /ʧænd-ɒn/ (= ا[NPا[NPچند /ʧænd/] [DetPضمیرِ اشاره‌یِ پی‌بستِ «آن» /-ɒn/]]) به معنیِ «آن چند» و «آن اندازه».

    دو چندان /do ʧænd-ɒn/ که رشتی به روزی برشت

    شمارَش همی بر زمین بر نوشت

    فردوسی (سده‌یِ شانزدهم)

    گر هزارم جفا و جور کنی

    دوست دارم هزار چندان‌ت /hezɒr ʧænd-ɒn/

    سعدی (سده‌یِ هجدهم و نوزدهم)

  • در گویش‌هایِ کهن، ضمیرِ شخصیِ «وی» /væj/:

    گر صالح و گر فاسق، بر فطرتِ خویش‌م من

    گو: «تخمِ نکو بفشان، از ما بستان ده وی /dæh væj/»

    نزاریِ فهستانی (سده‌یِ نوزدهم و بیستم)