Post by Category : دستورِ زبانِ پارسی

۳•۳. نمودِ شخصیّتیِ بندِ اسمی

نمودِ شخصیّتیِ بندی اسمی نشان‌گرِ آن‌ست که آیا گوینده یا شنونده جزوِ مجموعه‌ای هستند که آن بندِ اسمی بر آن دلالت می‌کند یا نه.

جستارها

آ. گونه‌هایِ نمودِ شخصیّتی

این گونه‌هایِ نمودِ شخصیّتی در زبانِ پارسی (همانندِ بیشترِ زبان‌ها) به چشم می‌خورند:

آ•آ. یکم‌شخص

بندهایِ اسمیِ یکم‌شخص بر مجموعه‌ای دلالت می‌کند که گوینده عضوی از آن باشد. چُنین بندهایِ اسمی‌ای می‌توانند نمودِ شمارشیِ مفرد یا جمع داشته باشند، و همواره نمودِ شناختیِ شناس دارند.

بندِ اسمی در پارسی تنها در این موردها یکم‌شخص‌ست:

آ•ب. دوم‌شخص

بندهایِ اسمیِ دوم‌شخص بر مجموعه‌ای دلالت می‌کند که شنونده عضوی از آن باشد، ولی گوینده نه. چُنین بندهایِ اسمی‌ای می‌توانند نمودِ شمارشیِ مفرد یا جمع داشته باشند، و همواره نمودِ شناختیِ شناس دارند.

بندِ اسمی در پارسی تنها در این موردها دوم‌شخص‌ست:

آ•پ. سوم‌شخص

بندهایِ اسمیِ سوم‌شخص بر مجموعه‌ای دلالت می‌کند که نه شنونده عضوی از آن باشد نه گوینده. چنین بندِ اسمی‌ای می‌تواند نمودِ شمارشیِ مفرد یا جمع و نمودِ شناختیِ ناشناس یا شناس داشته باشد.

ب. هم‌نوازی و ناهم‌نوازیِ شخصیّتی

(نگاه کنید به جستارِ ۳•۱•ب. هم‌نوازی و ناهم‌نوازیِ شمارشی و ۳•۴•ب. هم‌نوازی و ناهم‌نوازیِ قطبی.)

در پارسی، هم‌نوازیِ شخصیّتی در چهره‌هایِ زیر پدیدار می‌شود:


همان گونه که در جستارِ «ناهم‌نوازیِ شمارشی» دیدیم، ضمیرهایِ زیر به گونه‌یِ سوم‌شخصِ مفرد به کار می‌روند، در حالی که نمودِ شمارشی و شخصیّتیِ گزاره پیروِ مجموعه‌یِ مرجعِ ضمیر می‌باشد و به این گونه می‌تواند ناهم‌نوازیِ فعلی پدید بیاورد:

  • ضمیرهایِ پخشی (نگاه کنید به جستارِ ۷•۸•ب•آ.):

    هر یک از راهِ دیگری برایِ سرافرازیِ کشور تلاش می‌کنیم.

    هر کدام‌تان داستانی دیگر برای‌م تعریف می‌کنید.

  • ضمیرهایِ تهی (نگاه کنید به جستارِ ۷•۱۰•ب.):

    هیچ یک پاسخی به این پرسش نداشتیم.

    هیچ کدام دچارِ بی‌خوابی نیستید.

  • ضمیرهایِ گزینشی (نگاه کنید به جستارِ ۷•۱۱.):

    باید یک کدام این خبر را به او بدهیم.

    یک کدام‌تان او را لو داده‌اید.

ولی اگر مجموعه‌یِ مرجع به چهره‌یِ قیدِ خاست‌گاه ضمیر را نشان‌بخشی کند، گزاره به گونه‌یِ سوم‌شخصِ مفرد می‌آید و از این راه با ضمیر هم‌نواز می‌شود:

باید یک کدام از ما این خبر را به او بدهد.

از شماها یک کدام او را لو داده است.

هر یک از ما ایرانیان از راهِ دیگری برایِ سرافرازیِ کشور تلاش می‌کند.

هر کدام از شما داستانی دیگر برای‌م تعریف می‌کند.

هیچ یک از ما فرزندان پاسخی به این پرسش نداشت.

هیچ کدام از شما دختران دچارِ بی‌خوابی نیست.