بنِ نقلی بنی‌ست که در ساختمانِ بندِ فعلیِ پیش‌وازِ حالِ گزارشی به کار می‌رود. این بن از افزودنِ پس‌وندِ /-æ/ به بنِ گذشته پدید می‌آید (نگاه کنید به جستارِ ۲۰•آ.).

آ. کاربرد

بنِ نقلی در زبانِ پارسی کاربردهایِ زیر را دارد:

• از بنِ نقلی می‌توان در گویشِ تاجیکی با پس‌وندِ /-i/ بنِ گمانی ساخت (نگاه کنید به جستارِ ۱۲•۵.).
• به عنوانِ سازه در ساختارِ بندِ فعلی:
  1. بنِ نقلی در نقشِ گزاره ↓
  2. بندِ فعلیِ گذشته‌یِ گزارشیِ پیش‌رو (با بنِ نقلیِ /istɒdæ/، نگاه کنید به جستارِ ۱۴•۱•ت.)
  3. بندِ فعلیِ حالِ گزارشیِ پیش‌رو (با بنِ نقلیِ /istɒdæ/، نگاه کنید به جستارِ ۱۴•۱•ت.)
  4. بندِ فعلیِ پیش‌وازِ گذشته‌یِ گزارشی (نگاه کنید به جستارِ ۱۴•۱•ج.)
  5. بندِ فعلیِ پیش‌وازِ حالِ گزارشی (نگاه کنید به جستارِ ۱۴•۱•ج.)
  6. بندِ فعلیِ گذشته‌یِ بازگوییِ جهشی (نگاه کنید به جستارِ ۱۴•۲.)
  7. بندِ فعلیِ گذشته‌یِ بازگوییِ روان (نگاه کنید به جستارِ ۱۴•۲.)
  8. بندِ فعلیِ گذشته‌یِ بازگوییِ پیش‌رو (با بنِ نقلیِ /dɒʃtæ/، نگاه کنید به جستارِ ۱۴•۲.)
  9. بندِ فعلیِ گذشته‌یِ بازگوییِ پیش‌رو (با بن‌هایِ نقلیِ /budæ/ و /istɒdæ/، نگاه کنید به جستارِ ۱۴•۲.)
  10. بندِ فعلیِ پیش‌وازِ گذشته‌یِ بازگویی (نگاه کنید به جستارِ ۱۴•۲.)
  11. بندِ فعلیِ حالِ التزامیِ (ساده) (نگاه کنید به جستارِ ۱۴•۳•آ.)
  12. بندِ فعلیِ حالِ التزامیِ پیش‌رو (با بنِ نقلیِ /istɒdæ/، نگاه کنید به جستارِ ۱۴•۳•ب.)
  13. بندِ فعلیِ پیش‌وازِ حالِ التزامی (نگاه کنید به جستارِ ۱۴•۳•پ.)
  14. بندِ فعلیِ آینده‌یِ التزامیِ پیش‌رو (با بنِ نقلیِ /istɒdæ/، نگاه کنید به جستارِ ۱۴•۳•ث.)
  15. بندِ فعلیِ پیش‌وازِ آینده‌یِ التزامی (نگاه کنید به جستارِ ۱۴•۳•ث.)
  16. بندِ فعلیِ حالِ گمانیِ پیش‌رو (نگاه کنید به جستارِ ۱۴•۴.)
  17. فعلِ تردیدیِ پیش‌رو (با بنِ نقلیِ /istɒdæ/، نگاه کنید به جستارِ ۱۴•۵•ب.)
  18. بندِ فعلیِ پیش‌وازِ گذشته و پیش‌وازِ حالِ تردیدی (نگاه کنید به جستارِ ۱۴•۵•پ.)
  19. فعلِ درخواستی (نگاه کنید به جستارِ ۱۴•۶.)
• بنِ نقلیِ اسم‌شده‌یِ دیده /didæ/ (= «چشم») اسمِ ابزارِ کنش‌ست:

  سد ره‌ت «لن ترانی» ار گویند

  باز می‌دار دیده بر دیدار!

  هاتفِ اصفهانی (سده‌یِ دوازدهم خورشیدی)

• با صفت‌شدنِ بن‌هایِ نقلیِ متعدّی می‌توان صفتِ کنش‌پذیر ساخت: کشته /koʃtæ/، نوشته /neveʃtæ/، بریده /boridæ/
• بن‌هایِ نقلیِ لازم می‌توانند از راهِ صفت‌شدن تبدیل به صفتِ کنش‌گرِ نقلی گردند: رفته /ræftæ/، مرده /mordæ/، نشسته /neʃæstæ/
• در گویشِ تاجیکی، صفتِ کنش‌گرِ پیش‌رو با الگویِ ا[_VPا[_Vا[_APبنِ نقلی] [_Vبنِ گمانیِ /istɒdægi/]]] به دست می‌آیند (نگاه کنید به جستارِ ۴•۲•آ•پ.):

  ماشینِ رفته ایستادگی /ræftæ istɒdægi/ ناگهان از حرکت باز ماند.

ب. بنِ نقلی در نقشِ گزاره

برایِ هم‌پایگیِ زنجیره‌ایِ دو جمله که نهادشان مشترک باشد و پشتِ سرِ هم رخ داده باشند می‌توان گزاره‌یِ نخستین هم‌وند را به چهره‌یِ بنِ نقلی آورد (نگاه کنید به جستارِ ۱۷•آ.) و هم‌پایگی را با ساختِ بی‌میانجی به کار برد:

پیرمرد فریادی کشیده، آناً مرد.

مجتبی مینوی (سده‌یِ سیزدهم و چهاردهم خورشیدی)

وقایعِ عمده‌یِ آن سال را بعضی‌ها در یک کتاب نوشته، انتشار می‌دهند.

علی‌اکبرِ دهخدا (سده‌یِ سیزدهم و چهاردهم خورشیدی)

آب بعد از این که به این حوض‌ها می‌رسید از آن‌ها جاری شده، بیرون می‌آمد.

مجتبی مینوی (سده‌یِ سیزدهم و چهاردهم خورشیدی)

در این جای‌گاه، نمودهایِ گزاره‌ایِ بنِ نقلی برابر با نمودهایِ گزاره‌یِ هم‌وندِ دوم می‌باشد.